Koronacyjny Serwis Augusta III
Salaterka z serwisu koronacyjnego Augusta III, prawdopodobnie z drugiego zamówienia z 1734 r. ( bez numeracji Johanneum), Muzeum Narodowego w Krakowie
(MNK IV-C-3911)”. Zdjęcie: ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie
Odkąd Marco Polo sprowadził porcelanę do Europy, nieprzerwanie
zachwyca ona kolejne pokolenia swoją delikatnością
i niezwykłym kunsztem. Już w renesansie
stała się przedmiotem pożądania europejskich elit, takich jak
włoscy Medyceusze, którzy jako pierwsi podjęli próby stworzenia
jej europejskiego odpowiednika. Posiadanie porcelany
było symbolem prestiżu, świadczącym o wyrafinowanym smaku,
zamożności i wysokim statusie społecznym. Pierwsza europejska
manufaktura porcelany powstała jednak dopiero 23
stycznia 1710 roku z inicjatywy Augusta II Mocnego. Założona
w Miśni, nosiła nazwę Królewsko-Polskiej i Elektorsko-Saskiej
Manufaktury Porcelany i szybko zyskała renomę, dzięki produkowanej
w niej porcelanie niezwykłej jakości i wysokiemu artystycznemu
poziomowi wyrobów. To właśnie z tej manufaktury
pochodzi zestaw sześciu obiektów prezentowanych z dumą na
najnowszej wystawie Zamku Królewskiego na Wawelu „Niech
żyje król! Koronacje Sasów na Wawelu”.
Fragment dekoracji z talerza z serwisu koronacyjnego Augusta III
z kolekcji Porzellansammlung w Dreźnie (nr inw. PE 1284)
bankietu koronacyjnego, stanowiły one jedynie obiekt dekoracyjny
i wizytówkę nowej manufaktury porcelany w Miśni. Ustawiono
je na kredensach w Sali Senatorskiej pełniącej podczas koronacji
funkcję sali balowej; dzisiaj fragment tego serwisu możemy oglądać
pod szklaną kopułą w tych samych wnętrzach.
Powstanie serwisu koronacyjnego
– miśnienska tajemnica
Badacze od lat próbują ustalić dokładne okoliczności powstania
koronacyjnego serwisu. W początkowej hipotezie przyjmowano,
że porcelanę zamówił jeszcze August II Mocny, lecz dziś większość
historyków skłania się ku opinii, że zamówienie złożono
w Miśni dopiero po jego śmierci, w momencie objęcia tronu przez
jego syna, Fryderyka Augusta. Elekcja tego ostatniego miała miejsce
5 października 1733 roku, a koronacja na króla Polski odbyła
się w Krakowie, na Wawelu, 17 stycznia 1734 roku. To prawdopodobnie
wtedy, na królewskiej uczcie po koronacji, po raz
pierwszy zaprezentowano ów wyjątkowy serwis. Tradycja wykluczała
jednak użycie porcelany w trakcie głównych uroczystości
królewskich – na stołach królów przy najważniejszych wydarzeniach
obowiązkowo pojawiały się srebrne zastawy, a porcelanowe
naczynia, ze względu na swą delikatność, wykorzystywano do
serwowania deserów i mniej znaczących potraw.
Serwis wykonano w skromnej liczbie elementów – początkowo
liczył ich zaledwie 77, z czego 37 stanowiły talerze (wiemy, że dwa
stłukły się do 1779 roku). To niewielka liczba, jak na wymagania
królewskiego stołu, dlatego też serwis koronacyjny nie mógł być
użyty do obsługi całej uczty i wszystkich zaproszonych gości.
Motywy dekoracyjne – symbolika królewskiej władzy
Centralnym elementem dekoracji jest umieszczony w ozdobnym
kartuszu herb Polski, Litwy i elektorów saskich zwieńczony królewską
koroną, symbolizującą władzę i prestiż. Otaczające ją dekoracje
floralne, zwane indianische Blumen oraz motywy snopków ryżu, nawiązują
do szczególnie modnych w tamtym czasie orientalizmów.
Waza z serwisu koronacyjnego Augusta III
z kolekcji Porzellansammlung w Dreźnie (nr inw. PE 5541 a,b)
W inwentarzu z 1770 roku pod numerem „N=146 /
W” zapisano: „Ein Tafel-Service, mit dem Königl. Pohlnis, und ChurFürstl. Sächsi. Wappen, fein mit Golde und Zierrathen, aufm Boden mit gebundenen Korn-Aehren, und kleinen Blümgen, der Rand
sehr reich mit vergoldeten Zierrathen eingefaßt” („Serwis stołowy
z królewskim herbem polskim i elektorskim herbem saskim, misternie zdobiony złotem i ornamentami, na dnie z motywem związanych kłosów zboża oraz małych kwiatków, rant bardzo bogato
wykończony złoconymi ornamentami”).
Co ciekawe, już w 1734 roku wykonano kolejne naczynia z tym
wzorem, jednak nie oznaczono ich numerami Johanneum (ich liczba
nie jest znana). Przykładem jest widoczna na fotografii nr 1 paterka
znajdująca się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie (MNK
IV-C-3911). Inwentarze z lat 1770 i 1779 wskazują, że pewna grupa talerzy została zagubiona lub uszkodzona, a w 1792 roku część
obiektów z serwisu trafiła do dworskiej cukierni (Hof Conditorei),
gdzie były używane podczas najbardziej prestiżowych uroczystości.
Na rynku antykwarycznym można również znaleźć talerze
z tą dekoracją datowane na pierwszą połowę XIX wieku. Przykładem jest egzemplarz sprzedany na aukcji Lempertz w 2020
roku (Lot 636), wykonany około 1838 roku na zamówienie Wettynów. Obiekty te powstały w celu uzupełnienia wyposażenia ich
rezydencji w Dreźnie (Residenzschloss), ponieważ od 1838 roku
wzór ten ponownie zdobił stoły władców Saksonii.
Współcześnie elementy serwisu koronacyjnego Augusta III są rozproszone po świecie, a ich wyjątkowość przyciąga uwagę zarówno
muzeów, jak i prywatnych kolekcjonerów.
Zamek Królewski na Wawelu, wspólnie z Muzeum Narodowym
w Warszawie i Staatlichen Kunstsammlungen Dresden, przygotował
w tym roku niezwykłą wystawę, która przybliża ceremonie
koronacyjne Sasów na polski tron. Dla Augusta III Sasa koronacja
na Króla Polski w 1734 roku była jednym z kluczowych momentów
w życiu, dlatego też wydarzenie to doczekało się uwiecznienia
w różnych formach sztuki, w tym również w porcelanie. Na Wawelu
wystawiono sześć elementów z koronacyjnego serwisu Augusta
III Sasa, co może wydawać się skromnym zbiorem. Jednak biorąc
pod uwagę fakt, że cały serwis składał się tylko z 77 elementów,
a rejestr z 1779 roku mówi tylko o 35 talerzach z pierwszego zamówienie
(z numerami Johanneum), zebranie w jednym miejscu
aż sześciu (cztery z zbiorów drezdeńskich i dwa z kolekcji wawelskiej)
obiektów z jednego z najrzadszych serwisów na świecie,
prezentowanego w tych wnętrzach ostatni raz 290 lat temu, jest
dużym i ważnym wydarzeniem. I tutaj na podkreślenie zasługuje
fakt „prezentowania”, bowiem z tych naczyń nie jedzono podczas
Misa z serwisu koronacyjnego Augusta III z kolekcji Porzellansammlung
w Dreźnie (nr inw. PE 8253)
W projektowaniu i wytwarzaniu naczyń uczestniczyli formierze
Johann Elias Grund oraz Johann Christoph Pietzsch.
Po koronacji serwis został przetransportowany do Drezna i umieszczony
w Pałacu Japońskim – rezydencji, w której przechowywano najcenniejsze
królewskie wyroby porcelanowe. Inwentarze z 1734 roku
potwierdzają, że kolekcja składała się z 77 elementów, z których każdy
był oznaczony numerem Johanneum „N=146 / W” (litera „W” była
oznaczeniem obiektów pochodzących z Królewskiej Manufaktury Miśnieńskiej).
Talerz z serwisu koronacyjnego Augusta III z Zamek Królewski
na Wawelu- Państwowe Zbiory Sztuki, nr inw. 5220
Talerz z serwisu koronacyjnego Augusta III z Zamek Królewski na
Wawelu- Państwowe Zbiory Sztuki, nr inw. 5530
W Polsce talerzy koronacyjnych Augusta III z pierwszego zamówienia (z numerami Johanneum)
znajduje się tylko sześć: dwa w zbiorach wawelskich, dwa w kolekcji
Zamku Królewskiego w Warszawie (nr inw. ZKW/6060 i ZKW/6444)
oraz dwa znajdują się w kolekcjach prywatnych. W Dreźnie, w Porzellansammlung (Katalog Zimmermanna, 1926 r., Taf. 28), można
zobaczyć największy zachowany zespół liczący dwanaście elementów, w tym dwa talerze, półmiski, miski i salaterkę. Można je również
zobaczyć w Monachium w kolekcji Fundacji Dr. Ernsta Schneidera w Schloss Lustheim (Rückert 1966, nr 454; Weber 2009, tom I,
s.91, Abb. 40), atakże wkolekcjiLudwigawBambergu (Hennig 1995,
nr 142) czy zbiorach Paulsa-Eisenbeissa w Bazylei (Pauls-Eisenbeiss
1972, tom I, s. 480). W Stanach Zjednoczonych fragmenty serwisu
znajdują się w Seattle Art Museum (np. talerz, inv. no. 69.201, dar
Marthy i Henry’ego Isaacsona) oraz w zbiorach rodziny Arnholdów
i Henry’ego Warka (Wark, 1984 r., poz. 516). Talerze z tego serwisu występują również w kolekcji The Frick Collection w Nowym Jorku, a także w znanej kolekcji Hoffmeistera (Hoffmeister, Meissen
Porzellan des 18. Jahrhunderts: Sammlung Hoffmeister, 1999,
vol. II, nr 343-344).
Wystawa „Niech żyje król! Koronacje Sasów na Wawelu” to
niepowtarzalna okazja, aby zetknąć się z kawałkiem historii,
w której każdy szczegół opowiada o królewskiej władzy, prestiżu
oraz świecie porcelany. Serwis koronacyjny Augusta III przypomina o czasach, kiedy porcelana była symbolem luksusu i władzy, a jej posiadanie świadczyło o wyjątkowej pozycji w świecie.
Wystawa potrwa do 9 lutego 2025 roku.
Autor Artykułu: Marek Kruczek. Marszand, antykwariusz, właściciel i założyciel Prywatnej Galerii Porcelany zlokalizowanej przy ul. Starowiślnej 68 w Krakowie, miłośnik i kolekcjoner rzemiosła artystycznego- ceramika (głównie porcelana). Absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie oraz Krakowskiej Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego
Zakup Porcelane
Gwarancja Oryginalności
Znajdź najlepszą porcelanę u nas
